Φυτό του μήνα

Φεβρουάριος 2019

Posidonia oceanica (L.) Delile

Posidonia-meadow

H Posidonia oceanica το θαλάσσιο φυτό που προκαλεί τον αδικαιολόγητο φόβο σε τόσους καλοκαιρινούς κολυμβητές που δηλώνουν πως «δεν κολυμπούν πάνω από τα φύκια», είναι ένα Αγγειόσπερμο Μονοκοτυλήδονο και όχι ένα φύκος. Είναι ευρύτερα γνωστό με τον όρο Ποσειδωνία, καθώς ο θεός Ποσειδώνας την είχε επιλέξει ως το αγαπημένο του φυτό κατά την αρχαιότητα.

Πρόκειται για ένα θαλάσσιο γρασίδι (seagrass) ενδημικό της Μεσογείου Θάλασσας, που συναντάται σχεδόν σε ολόκληρο το εύρος της. Αναπτύσσεται σε βυθούς με μαλακό υπόστρωμα, δημιουργώντας εκτενείς λειμώνες που μπορούν να φτάσουν έως και 45 m όταν τα νερά είναι διαυγή, οι οποίοι προσφέρουν τροφή, προστασία και υπόστρωμα σε μια πληθώρα οργανισμών. Η συμβολή του στην πρωτογενή παραγωγικότητα, τη βιοποικιλότητα και εμμέσως στην αλιεία είναι τεράστια, καθώς μπορεί να φιλοξενήσει έως και 1.000 διαφορετικά είδη, ενώ παρέχει εξίσου σημαντικές οικοσυστημικές υπηρεσίες, όπως η προστασία της ακτής από την κυματική δράση και τη διάβρωση, η ανακύκλωση των ανόργανων θρεπτικών αλάτων, το «φιλτράρισμα» της στήλης του νερού. Την τελευταία δεκαετία, μεγάλη βαρύτητα έχει δοθεί και στην ικανότητά του για μακροχρόνια αποθήκευση άνθρακα (C) που κατ’ επέκταση επηρεάζει τον παγκόσμιο κύκλο του C και τα φαινόμενα της κλιματικής αλλαγής.

Τα λιβάδια της Ποσειδωνίας απειλούνται από τις ανθρωπογενείς δραστηριότητες (αλιεία με συρόμενα εργαλεία, παράκτια έργα, κ.ά.) σε όλη τη Μεσόγειο. Λαμβάνοντας υπόψιν όλα τα παραπάνω και σε συνδυασμό με τον πολύ αργό ρυθμό ανάπτυξης του είδους (ένα λιβάδι μπορεί να κάνει και 100 χρόνια να ανακάμψει), το είδος προστατεύεται στα πλαίσια Διεθνών Συμβάσεων (Σύμβαση της Βαρκελώνης 1976 και Σύμβαση της Βέρνης 1979), Ευρωπαϊκών Οδηγιών και Κανονισμών (Οδηγία Οικοτόπων (HD, 92/43/ΕΟΚ), Ευρωπαϊκού Κανονισμού Μεσογειακής Αλιείας (1967/2006).

Χ. Κατσαρός, Β. Παπαθανασίου

 

Ιανουάριος 2019

Malus trilobata (Poir.) C.K. Schneid.

DSC 1880.Malus-trilobata
DSC 2010.Malus-trilobata
DSC 2841
DSC 6798
DSC 7505

H αγριομηλιά Malus trilobata αποτελεί ένα από τα πιο σπάνια δέντρα της ελληνικής χλωρίδας. Είναι είδος της ανατολικής Μεσογείου με μικρούς και ασυνεχείς πληθυσμούς στο Ισραήλ, τον Λίβανο, την Συρία και την Μικρά Ασία. Στην Ευρώπη απαντά μόνο στο ΒΑ άκρο της Ελλάδας, στον Έβρο, μεταξύ της Δαδιάς και της Μάκρης.

Φύεται μέσα σε παραμεσογειακές διαπλάσεις αειφύλλων ή φυλλοβόλων σε υψόμετρο 150-350 m. Έχει ύψος μέχρι 10 m, χαρακτηριστικά έντονα λοβωτά φύλλα, άνθη λευκά με διάμετρο έως 4 cm και ο καρπός είναι σαρκώδης κιτρινοπράσινη πόμη διαμέτρου 3 cm. Ανθοφορεί σχετικά αργά τον Μάιο και τότε διακρίνεται εύκολα μέσα στην πυκνή βλάστηση.

Παλαιότερα οι καρποί του διατηρούνταν και καταναλώνονταν από τον άνθρωπο, σήμερα χρησιμοποιούνται μόνο ως ζωοτροφή. Το ξύλο του είναι σκληρό, δύσχρηστο και ανεπιθύμητο και γι' αυτό σπάνια υλοτομείται. Ωστόσο o ελληνικός πληθυσμός, ο οποίος εκτιμάται σε λιγότερα από 160 άτομα, απειλείται σοβαρά από τις συχνές πυρκαγιές στη ζώνη εξάπλωσης του. Περιλαμβάνεται στην πρώτη έκδοση του Κόκκινου Βιβλίου των Σπάνιων και Απειλούμενων Φυτών της Ελλάδας (1995) ως Τρωτό (V).

Γιώργος Κοράκης

 

Δεκέμβριος 2018

Galanthus ikariae Baker

IMG 5749
IMG 5751

Το Galanthus ikariae είναι ενδημικό είδος των νησιών του Αιγαίου (Ικαρία, Νάξος, Άνδρος, Σκύρος). Αναπτύσσεται σε υγρές και σκιερές θέσεις, συνήθως σε ρεματιές και δάση φυλλοβόλων. Η ανθοφορία του ξεκινά στα τέλη Νοεμβρίου και τον Δεκέμβριο βρίσκεται σε πλήρη άνθιση. Είναι διακριτό από όλα τα υπόλοιπα είδη του γένους που εξαπλώνονται στην Ελλάδα, και θεωρείται συγγενικό του G. woronowii που εξαπλώνεται στον Καύκασο.

Παναγιώτης Τρίγκας

 

Νοέμβριος 2018

Centaurea vlachorum Hartvig

Centaurea vlachorum1 Poulis
Centaurea vlachorum2 Poulis
Centaurea vlachorum3 Poulis

Η Centaurea vlachorum Hartvig περιγράφηκε μόλις το 1981 από τα βουνά Μηλιά και Αυτιά και αρχικά θεωρήθηκε ενδημικό είδος της Βόρειας Πίνδου, αλλά προσφάτως εντοπίστηκε σε βουνά της Αλβανίας, καθιστώντας την πλέον Βαλκανικό ενδημικό.

Αν και το γένος Centaurea εμφανίζεται με τριψήφιο αριθμό αντιπροσώπων στον ελλαδικό χώρο, η C. vlachorum ξεχωρίζει αρκετά εύκολα με έναν αριθμό μορφολογικών χαρακτήρων, όπως το σχήμα των φύλλων, το τρίχωμα, αλλά και ο διογκωμένος βλαστός ακριβώς κάτω από την ταξιανθία.

Ανθίζει τους καλοκαιρινούς μήνες, σε λιβάδια και ανοίγματα δασών λευκόδερμης πεύκης και οξιάς, σε υψόμετρα μεγαλύτερα των 1500 μ. και πάντα σε οφιολιθικό γεωλογικό υπόστρωμα.

Γιώργος Πουλής

 

Οκτώβριος 2018

Crocus macedonicus Rukšāns

Crocus-macedonicus22
Crocus-macedonicus24

Το είδος Crocus macedonicus Rukšāns ανακαλύφθηκε πολύ πρόσφατα μόλις το 2012 στις νότιες πλαγιές του όρους Βερτίσκος στην Μακεδονία. Αρχικά πίστευαν πως είναι πολύ περιορισμένος σε λίγες θέσεις αλλά μετά διαπιστώθηκε ότι υπάρχει σε όλες τις νότιες πλαγιές του Βερτίσκου με υψόμετρο 300-700 μέτρα, η εξάπλωσή του θεωρείται ότι μπορεί να είναι μεγαλύτερη. Απαντάται σε ασβεστολιθικές πλαγιές με χαμηλή ποώδη βλάστηση και περίοδο ανθοφορίας τον Οκτώβριο και Νοέμβριο.

Θωμάς Γιαννάκης